Yüz birinci məktub

Yaşar Bünyad

yuz-birinci-mektub

Salam.

Tanıdın, ana?

Yazmağı öyrənənə kimi deyəcəklərimi ürəyimin bir küncündə qorusam da, hər gün gah pəsdən, gah da bərkdən təkrarlamışam ki, əgər ürəyim tab gətirməsə, heç olmasa, yaddaşımda ilişib qalsın. İndi yaza bilirəm, ana.

Bu sənə yazdığım  yüzüncü, bəlkə də, yüz birinci məktubdu. Hə, yüz birinci...

Bir  həftə əvvəl Qapıçı əminin dediklərindən sonra dəqiq bilirəm ki, bu məktubum da sənə yetişməyəcək. Oxumayacaqsan,  demək. Bunu bilə-bilə yenə də yazıram. Dəlilik kimi görünə bilər, amma yazdıqca  yüngülləşirəm elə bil...

Uşaq evinə gətirdiyin həmən  gün atıldığımı hiss etmişdim. Oradakı ilk gecəni həyatım boyu unutmaram. O gecə yuxu məni dəli eləsə də, gözlərimi ova-ova, məni burada atıb getdiyinə peşman olub yanıma  qayıdacağına  ümid edib bir ömür boyda uzanan o gecənin sonunu – səhərin açılacağını gözləyirdim. İnamla, ümidlə gözləyirdim. Elə bilirdim, sənin də yuxun qaçacaq, dözə bilməyib alatorandan kəsdirəcəksən qapının ağzını,  məni necə tələsik gətirmişdin, bax, eləcə də götürüb gedəcəksən. Əfsus... Neçə elə səhərlər açılacaqmış!..O vaxtdan saatlar ürək çəkə-çəkə çıqqıldayır, beləcə günlər, aylar  ötürdü. Yuxusuzluqla əlbəyaxa gecəni gündüzə  qatır, həyatımı lənətləyir, canımı üzərək açılan səhərlərə nifrət edirdim. Hə, ana, nifrət edirdim! Hamının həsrətlə, ümidlə gözlədiyi hər açılan səhərə...

 Söz vermişdin axı?! Buna inana-inana gör neçə illər yaşadım, ana. Göz yaşları içində məni uşaq evinə verəndə, əllərin əsə-əsə sənədləri imzalayanda, “qızım, gözəl qızım, gözlərimə yaxşı-yaxşı bax, yadında saxla, hər şey yaxşı olsa, tezliklə, lap tez qayıdıb götürəcəm səni burdan, mütləq götürəcəm... İndi belə lazımdı, mənim balam”, – deyib yanağımdan öpəndə necə çarəsiz, necə bədbəxt olduğuna  özümü inandırmışdım. Məyusluq dolaşan sifətinin ən xırda cizgilərinə, qəmli-kədərli gözlərinə diqqətlə baxmışdım. Gözlərimi qırpmadan, sanki  şəklini çəkirəmmiş kimi. Elə diqqətlə ki, hələ də o doğma surəti unuda bilmirəm... O gündən gözünün qəmi nəmli gözlərimə hopub... Gözləyirəm... Heç məni yadına salırsanmı? Gözlərində “şəklim” qalıbmı, ana?..

Burada hamı kimisə gözləyir. Kimi saatlarla qapıya göz dikir, kimi də alnını soyuq pəncərə şüşəsinə dirəyib dünyanın boz sonsuzluğuna. Ümidlər o  sonsuzluqdaymış kimi... Mən isə bekar olanda, əsasən  bazar günləri, eyvanın sürahisinə dirsəklənib saatlarla  rəngi solmuş hündür darvazaya baxmaqdan yorulsam da, hava qaralana qədər nəzərimi  eyni nöqtədən çəkmirəm. Elə bilirəm fikrim dağılsa, baxışlarımı bir anlıq yayındırsam, gələrsən, məni burada görməyib qayıdarsan...

Yəqin, sən də acı çəkirsən. Mənim kimi. Elədi, ana?..

Bura evimizə oxşamır. Bəlkə də, heç evimiz olmayıb?.. Olubsa da, onun necə olduğunu  xatırlaya bilmirəm. Məndən böyük uşaqlar da belə deyir... Heç kəs evini xatırlamır – hamı təsəvvür eləyir. Olmayan şeyləri təsəvvür eləmək bilirsən, necə çətindi? Adam bezir... dəli olur...

Deməli, “hər şey yaxşı olmadı”. Yoxsa, aldatmazdın məni. Niyə aldadasan ki? Axı analar yalan danışmaz...

Özümə təsəlli verirəm ki, yəqin, uzaqdasan, elə uzaqda ki, gələ bilmirsən. Qoymurlar gəlməyə...Bəlkə, xəstəsən? Bəlkə, mənə ehtiyacın var, ana, deməyə utanırsan? Ya gəlməyə pulun yoxdur? Axı həmişə puldan, onun azlığından gileylənərdin, ana?

Bəzən  ağlıma elə axmaq fikirlər girir ki!.. Fikirləşirəm, bəlkə, sən heç mənim anam deyilsən!? Hə, bilirəm, çox axmaq fikirdir... Bağışla... Hətta belədirsə də, demə, ana,  inamımı qırma, ümidimi heç eləmə...Yaxşı?.. Qoy bu , sənin ən böyük sirrin olsun. Mən sirr saxlamağı bacarıram, ana...

Dünən yuxuda gördüm  ki,  bir qız səni “ana!” deyə çağırır, sən də “can bala!” deyib ona sarılırsan, əzizləyirsən, gözlərindən, yanağından öpürsən, yanına salıb nağıl danışa-danışa yatızdırırsan...Yuxudan soyuq tər içində diksinib ayıldım. Yata bilmədim, ana. Səhərə qədər hönkür-hönkür ağladım... Bilirsən niyə? Çünki... o qız mən deyildim, ana... Mən deyildim!..

Məni heç əzizlədinmi, ana? Nağıl danışıb uyumağımı gözlədinmi? Gözlərimdən öpdünmü?.. Əgər öpdünsə, niyə yadıma sala bilmirəm axı, niyə..!? Öldür, yadıma düşmür...

Dedim axı,  buradakı uşaqların hamısı hər gün kimisə gözləyir. Təkcə Samirdən başqa. Samir deyir, onun heç kimi yoxdur, ata-anası, qohumları müharibədə minaya düşüblər, bircə o sağ qalıb... Möcüzədir, hə? Bəlkə də, uydurur. Bilmirəm...

Yol gözləmək dəhşətdir, ana, bilirsənmi necə dəhşətdir?.. Çox yoruldum gözləməkdən.

Rüstəmin də heç kimi yoxdur. Arada dəhlizin bir küncünə  qısılıb onların şəkillərini  çəkir. Bilirsən necə? Hər yan, hamı  od-alov içində... Evləri qazdan partlayıbmış... Bu dəhşətdir, ana!

Hamı şəkil çəkməyi xoşlayır. Hərə öz gizli dünyasını  ağ vərəqlərə köçürür. Rəngli, rəngsiz dünyasını...Əvvəllər mən də çəkirdim. İndi çəkmirəm. İstəmirəm. Daha kağız-qələmə yaxın durmuram, çünki nə çəkirəmsə, çox qəmli alınır. Ürəyim sıxılır ...

Samirə yuxularındakı anasını çəkir. “Yuxuda analar çox gözəl olur” – deyir.

Gülnarə onu döşəməsilənlə döyən ögey atasını.

Qahir bacı-qardaşını çəkir. Deyir ki, böyüyüb onları axtaracam, mütləq tapacam!

Alik Moskvada anasıyla qalan  bacısını çəkir...

Qəribədi ki, bu uşaqlar ata-analarını, bacı-qardaşlarını  tez-tez görürlərmiş kimi xatırlaya bilir. Mən isə...

İndi, yəqin, çox dəyişmisən, hə? Gör neçə il keçib!?.. Bəzən mənə elə gəlir ki, şəhərdə, lap bizim uşaq evinin qənşərindəki küçədə təsadüfən üz-üzə gəlsək, tanımazsan məni. Axı mən də çox dəyişmişəm...

Atam heç yadıma gəlmir. Yuxuma da girmir... Qınama məni, görmədiyim adamı necə xatırlayım ki? Yəqin, sən də unutmusan onu, hə? İndi başa düşürəm ki, sevmədiyin adamı unutmaq çox asan olur. Həyat axı qəribədir?!

Hə, lap unutdum. Arada o əmi yuxuma girir. Məni tərbiyəçi xalaya təhvil verib gedəndə səni qapının ağzında gözləyən qalın bığlı, yekəqarın əmini deyirəm, yadında? Bizi maşınıyla gətirmişdi ha, onu. Deyəsən, gec qayıtdığına görə hirslənmişdi də. Yaman əl-qol atırdı. Sən isə  susurdun, ana. Baxıb susurdun... Nədənsə mənə elə gəlir  ki, o əmini çoxdan tanıyırdın, lap çoxdan... Mənə “taksi sürücüsüdü,” – demişdin...

İllər beləcə keçdi. İndi böyümüşəm, beşincidə oxuyuram. Müəllimlər, tərbiyəçilər bizə yaxşı baxırlar. Şikayətim yoxdur.  Çoxlu dostlarım var. Eyni dərdi daşıyan insanlar yaxşı dostluq edir axı...

Bizə tez-tez qonaqlar gəlir, artistlər konsert verir, hədiyyələr paylayır, telefonlarıyla selfi çəkib gedirlər. Televiziya kanalları çəkilişə gələndə (bu, əsasən bayramlarda olur), direktorun tapşırığı ilə bizə təzə paltar  geyindirirlər. Deyib-gülürük, rəqs edirik. Aparıcı üzümüzə gülümsəyir , hal-əhval tutur, adımızı, böyüyəndə hansı sənətin sahibi olmaq istədiyimizi soruşur, biz də sadəlövhlüklə uzun-uzadı əlçatmaz arzularımızdan danışırıq. Onsuz da, bilirik ki, uşaq evinin qapısından çıxan kimi bizi unudacaqlar. Keçən dəfə də göstərdikləri iyirmi dəqiqəlik süjetin yarısını direktorumuz danışdı, sonra tədbiri təşkil edən sponsorları ağız dolusu təriflədilər, müğənniləri iri planda göstərib bizə xoşbəxt həyat arzuladılar...

Bir ay əvvəl Şakiri yola saldıq. Yaxşı oğlandır Şakir. Beş yaşı var. Kök kişiylə dombagöz xala onu oğulluğa götürüb. Kişi fağırın biridir, o  dombagöz xaladan heç xoşum gəlmədi. Əzazil  arvada oxşayır. Zitanın xalası kimi. O hind  kinosundakı  Zitanı deyirəm, biz axı burda kinoya da baxırıq... Nədənsə, heç nəyi olmayanların çoxlu uşağı, belələrinin isə uşaqdan başqa hər şeyi olur...

Sinif otağında dərs keçəndə, həyətdə oynayanda belə əmiləri, xalaları tez-tez görürdük;  kənardan bizə oğrun-oğrun göz qoyur, bir xeyli keçəndən sonra da oğlanlardan bəyəndiklərini gəlib aparırdılar...

O gün hamı sevinirdi, amma Şakir ağlayır, getmək istəmirdi. Onu güclə apardılar. Mən də getməzdim, ana...Yəqin ki, Şakir bir daha yanımıza gəlməyəcək. Unudacaq. Unutduracaqlar...

Srağagün Səbirə  nazik qollarını açıb deyirdi ki, mən anamı dünya qədər istəyirəm. (Üzünü görmədiyi anasını dünya qədər istəyirmiş!) Yəni çox, lap çox! Mən yaşadığım uşaq evindən böyük yer görməmişəm, amma müəllimlərimin dediyindən dünyanın necə nəhəng olduğunu təsəvvür eləyib Səbirənin sevgisinə həsəd aparırdım. Yəqin, bütün uşaqların sevgisi böyük olur. Dünya boyda. Amma bu sevgini bu cılız uşaqlar bu darısqal, yarıqaranlıq otaqlarda qoruyub saxlayır, elə o böyük sevgiyə sığınıb  boy atırdılar...

Deyəsən, bunları ötən məktubda da yazmışdım. Bəlkə, ondan əvvəlkində?! Unutmuşam...

Sənə Qapıçı əmi haqqında yazmışdım. Məktubları göndərmək üçün ona verirdim. Demişdi ki, ananın ünvanını direktordan  öyrənmişəm. Elə sevinmişdim ki! O deyirdi ki, inamın güclü olsa, ananı çox arzulasan, bir gün görəcəksən ki, budur, anan gəlib, səni axtarır. Əgər bərk-bərk istəsən, o mütləq gələcək, yəqin ki, səni birinci məndən soruşacaq, mən də səni muştuluqlayacam. Bir də deyirdi ki, sən darıxma, anan bir gün mütləq məktubunu cavablayacaq...

O, dünən öldü!

Qapıçı əmini deyirəm. Adını kimsə bilmirdi. Hamı onu elə beləcə çağırırdı – Qapıçı əmi. İnciməzdi... Altımış-altımış beş yaşı olardı. Saçları çoxdan ağarsa da,  gümrah görünürdü. Sağlamlığından şikayətini, “ah-ufu”nu kimsə eşitməzdi. Gülə-gülə: “Şimal ayısı kimiyəm,” –  deyirdi. Bura onun həm iş yeri, həm  eviydi. Özü barədə danışmağı xoşlamırdı. Hardan gəlmişdi, ailəsi varmı, olubmu, niyə məhz uşaq evinə sığınmışdı, bilən yox idi. Kişi başdan-ayağa müəmma, sirr idi.

Bir həftə əvvəl məni otağına çağırdı. Getdim. “Kənar şəxslərin daxil olması qadağandır!” yazılmış qapının açıq olduğunu görüb içəri keçdim; otaqda kimsə yox idi. “İndi gələr” deyib gözlədim. Sanki oğurluğa girmişdim. Ürəyim çırpınmağa başladı. Bilmirəm nədən,  çox naqolay haldaydım. Durduğum yerdən ətrafa göz gəzdirdim. Otağın sağ küncündə, altda, beli qalın iplə sarılmış iki köhnə qəzet kipi, üstündə saralmış məktublar, əzilmiş şəkillər qalaqlanmışdı. Divarın bir küncündə açılıb-yığılan çarpayı, pəncərənin qarşısında yığcam masa və taxta kətil vardı. Demək olar ki, döşəmədən tavana kimi bütün divarlar boyu rəsmlər asılmışdı. Heyrətdən məni donduran bu rəsmləri görən kimi tanıdım; bizim uşaqların çəkdiyi şəkillər idi.

Qeyri-ixtiyari içəri bir addım atdım. Bayaqdan  diqqətimi çəkən məktublardan gözümü ayıra bilmirdim. Qalaqlanmış kağızları eşələmək də keçdi ağlımdan. Bu dəm arxadan gələn addım səsinə çevrildim. O idi, Qapıçı əmi. Pörtmüşdüm. İcazəsiz otağa girdiyimə görə xəcalət çəkirdim. Üzrxahlıq etmək isə gec  və mənasız idi.

– Qorxutdum səni, qızım? – Soruşub gülümsədi.

Başımla “yox”  dedim.

Çox qayğılı, qəmli görünürdü.

Birdən divarları, daha doğrusu, divardakı şəkilləri göstərib dedi:

– Yəqin, fikirləşirsən ki, bu şəkillər  hardandır, hə? – Ciddi görkəm aldı, qollarını sinəsində çarpazlayıb divara söykəndi. –  Aprel  ayının  əvvəli idi, nə axtarırdımsa, hə, yadıma düşdü, taxta yeşik lazım idi, getdim yeməkxananın arxasındakı talvara, lazımsız şeyləri yığırlar ora, balaca bir yeşik tapıb qayıdanda, talvarın tinində qalaq-qalaq kağız gözümə sataşdı. Dünyanın siyasi xəritələri, sovet dövrünə aid gərəksiz əyani vəsaitləriydi, bir də ki, bu şəkillər... Niyə tullamışdılar, bilmədim. Hayfım gəldi, götürdüm. Çoxu əzik-üzük idi. Bəzilərini səliqəylə yığıb otağa gətirdim... Bir-bir baxdıqca gözlərim önündə onlarla ailənin faciəsi canlanırdı. Şəkillər sanki dil açıb adamla danışmaq istəyirdi. Uşaqlar kiminləsə bölüşə bilmədiyi, bəlkə də, bölüşmək istəmədiyi ağrılarından qurtulmaq üçün onları kağıza köçürmüşdülər. Qərara gəldim, ki, şəkilləri divardan asım. Asdım və başıma bəla etdim...Əvvəllər belə şey olmurdu. Gündüzlər başım işə qarışır,  fikir vermirdim. Amma gecə, elə ki işığı söndürdüm, elə bil buna bənd imişlər, şəkildəkilər canlanırdı, mən boyda kişini vahimə basırdı. Bunu sözlə başa salmaq olmur... Gözlərimi qapaya bilmirdim. Yuxusuzluq canımı üzürdü. O vaxtdan otağın işığını da söndürmürəm. Söndürən kimi divarlar üstümə gəlir... İşıqda yatmaq olar? Sanki ölülər səltənətindəyəm. Qəribə səslər, hıçqırıqlar eşidirəm. Amma şəkilləri qopardım tullamağa da əlim gəlmir. Hansısa gözəgörünməz qüvvə buna yol vermir. Üç aydır bu otağa girmirəm, girə bilmirəm... Çarpayımı darısqal dəhlizdə açıram, uzanıram,  yuxum gəlmir ki, gəlmir... Mən bunu sənə deməliydim... Bilirsən, qızım, bəlkə də, bu, etdiyim günahlarımın əvəzidir... Əvvəlki, ya sonrakı... Bilmirəm, bəlkə də lənətlənmişəm... Sənə deməliyəm... Açıb deməliyəm... Bax, – deyib otağın küncündəki, bayaq içəri girərkən  gözüm sataşan kağız topasına yaxınlaşdı, bir neçəsini götürüb masanın üstünə atdı, – bunlar sənin... ordakılar hamısı... sənin mək... məktublarındı... O vaxt sənə yalan demişdim, lənət şeytana!.. Ünvan-zad yox idi. Olmayıb. Yoxdur!.. Ünvansız məktublar isə sahibinə çatmır... Sənə ümid vermək istəyirdim... Daha bacarmıram. Bacarmıram! Hər dəfə anana yazdığın məktubu gətirəndə ölüb dirilmişəm. Daha dözə bilmirəm...Bilirsən, ananın imzaladığı hansı sənədlər olub?.. Bilmirsən... O... o səndən imtina edib. Başa düşürsən? Həmişəlik!.. Bağışla, bacarırsansa, mən axmaq qocanı bağışla... qızım.

Mən neçə il idi bunu gözləyirəmmiş kimi Qapıçı əminin məndən gizlətməyə çalışdığı dolmuş gözlərinə baxdım. Bədənim buza dönmüş ət parçasıydı. Taqətim, amanım yox idi. Eləcə səssizcə durub baxırdım. Birdən onun isti nəfəsini, yanağıma düşən ilıq göz yaşını hiss etdim. Məni bağrına basıb hıçqırtıyla  ağlayırdı...

Bu sənə yetişməyəcək, heç vaxt oxumayacağın yüz birinci ünvansız məktubu da ürəyimi boşaltmaqdan ötəri yazdım. Cırıb tullamağa ürək etmədiyimdən, dünən sonuncu məktubla  Qapıçı əminin yanına tələsdim. Otağın  qapısı taybatay açıq idi. İçəri girəndə dəhşətə gəldim. Əvvəlcə elə bildim yorğundur, mürgüləyir. Yaxılaşanda göyərmiş sifətinə  baxıb diksindim. Heç belə qorxmamışdım. Qapıçı əmi bir qalaq məktubu – sənə yazdıqlarımı – sol qolu ilə örtərək başını qolunun üstünə söykəyib... ölmüşdü. Masanın üzərinə yayxanmış sağ əlində də yarıaçıq bir qutu kibrit...

...Bu gün onu dəfn etdik, sənə yazdığım məktublarla birgə...

 

Xırdalan şəhəri.

Avqust-sentyabr 2019.

0